Liefde zichtbaar in kleine gebaren

Op tafel in de woonkamer bij De Klaarbeek in Epe ligt een grote papieren agenda met vrolijke bloemen op de kaft. Wie erin bladert, ziet meteen hoe rijk het leven van mevrouw Bakker (100) nog altijd is. Op bijna elke bladzijde zijn foto’s geplakt van naasten die op bezoek kwamen. Een kleindochter op bezoek. Een dochter met verjaardagsbloemen. Een vertrouwd gezicht aan tafel. De agenda is meer dan een kalender. Het is een tastbaar bewijs van betrokkenheid, van liefde die zichtbaar wordt in gewone dingen.

Mevrouw Bakker woont sinds januari 2019 bij De Klaarbeek in Epe, locatie van Viattence. Eerst op de appartementen op de eerste etage, sinds 2021 op een kleinschalige woongroep voor ouderen met dementie. Hoe ze het wonen daar vindt? Daar hoeft ze niet lang over na te denken. “Geweldig,” zegt ze. “Er is veel gezelligheid.” En op vrijdag, zaterdag en zondag geniet ze graag van een advocaatje.

Die gezelligheid ontstaat niet vanzelf. Dat groeit door de mensen om haar heen. Door de zorgmedewerkers die haar kennen. Door haar dochters, die dichtbij wonen. En in het bijzonder door Connie, die vier tot vijf keer per week langskomt. Ze woont op drie minuten afstand. Twee van haar zussen wonen ook in de buurt, beiden binnen een straal van een kilometer. Samen met anderen vormen ze een vertrouwd netwerk om hun moeder heen.

Connie is graag betrokken. Dat zit soms in grote dingen, maar vooral in kleine gebaren. Ze wil de namen van de alle zorgmedewerkers kennen. Ze maakt makkelijk contact. “Ik vind het heel gezellig hier,” vertelt ze. En misschien is dat precies waardoor haar aanwezigheid zo vanzelfsprekend voelt. Ze komt niet alleen op bezoek; ze hoort er gewoon bij.

Toen haar moeder steeds vaker hulp nodig had bij de toiletgang, was het voor Connie belangrijk om te kunnen blijven helpen. “In het begin kon ik haar nog alleen naar het toilet helpen. Dat was heel fijn. Maar op een gegeven moment werd mama zwakker en had ik hulp nodig. Mama wil graag door mij geholpen worden. Dus dacht ik: hoe gaan we dit oplossen?”

Samen met de medewerkers van De Klaarbeek werd gezocht naar een oplossing. Fysiotherapeut Nico werd ingeschakeld en leerde Connie hoe ze veilig kon ondersteunen met behulp van een passieve lift. Daardoor kan Connie, samen met een zorgmedewerker of een andere naaste, nog steeds helpen bij de toiletgang van haar moeder. Voor mevrouw Bakker betekent dat nabijheid en vertrouwen. Voor Connie betekent het dat ze haar moeder kan blijven ondersteunen. En voor de zorgprofessionals betekent het dat zij samen optrekken met iemand die mevrouw Bakker door en door kent. Win-win-win dus!

In de kamer klinkt ondertussen een kort gesprek tussen moeder en dochter. “Ik hoef u nooit te zeggen dat ik van u houd, toch?” vraagt Connie. “Ja,” antwoordt haar moeder. “Want ik doe graag veel voor u hè? Daaraan kunt u merken dat ik veel van u houd.” Weer klinkt zacht: “Ja.” In een paar zinnen wordt duidelijk wat mantelzorg soms is: liefde die niet altijd uitgesproken hoeft te worden, omdat het zichtbaar is in wat iemand doet.

Ook persoonlijke verzorging hoort daarbij. Connie vindt het belangrijk dat haar moeder er netjes bij zit. Vroeger stond mevrouw Bakker elke dag onder de douche, zeker in de 21 jaar dat ze op Curaçao woonde. Nu kost douchen veel energie en is ze bang om te vallen. Eén keer per week doucht ze, op andere dagen wordt ze gewassen. Connie wast daarnaast één keer per week haar haren, wederom met behulp van de passieve tillift. Met een grap noemt ze het ‘de wasstraat’: nagels knippen, ogen schoonmaken, haren netjes maken. Het klinkt luchtig, maar er zit veel aandacht achter. Aandacht voor wie haar moeder is.

Voor Renate, zorgmedewerker bij De Klaarbeek, is die betrokkenheid waardevol. “Dit betekent heel veel voor mij. Het contact is snel en makkelijk. Door het goede contact loopt de zorg ook lekker.” In die samenwerking ontstaat iets wat groter is dan praktische hulp alleen. De oudere voelt zich gezien, de naaste blijft van betekenis en de zorgprofessional staat er niet alleen voor.

Renate vertelt dat naasten bij het opnamegesprek al worden uitgenodigd om betrokken te blijven. “Wat een naaste altijd al deed, hoeft niet te stoppen op het moment van verhuizen naar het verpleeghuis. Wij willen helpen om dat mogelijk te maken.” Tegelijkertijd vraagt dat ook iets van het team. Ruimte geven, loslaten, samen zoeken naar wat past. “Dat hebben we als team moeten leren. Daarin zijn we gegroeid.”

Maatwerk in de driehoek

Die driehoek tussen oudere, mantelzorger en zorgprofessional is geen vast recept. Het is maatwerk. Soms betekent het dat een dochter helpt bij de toiletgang. Soms dat iemand haren wast, gezellig koffie drinkt of een wandeling maakt. Connie merkt dat haar aanwezigheid niet alleen iets betekent voor haar moeder, maar ook voor de andere bewoners van de woongroep. “Als je betrokken bent, is het gezellig om op bezoek te komen. Niet alleen voor mama, maar ook voor de andere bewoners. De sfeer is goed en fijn.”

En misschien is dat wel de kern. Betrokkenheid maakt het leven warmer. De zorgprofessional brengt deskundigheid, veiligheid en rust. De mantelzorger brengt vertrouwdheid, herinneringen en liefde. De oudere is daardoor niet alleen bewoner of cliënt, maar vooral mens: met gewoontes, voorkeuren en een rijke en unieke geschiedenis.

“Probeer mooie herinneringen te maken samen,” zegt Renate. “Dat is fijn voor de oudere, maar zeker ook voor jezelf.” De agenda met bloemen op tafel laat zien hoe waar dat is. Bladzijde na bladzijde vertelt deze agenda hetzelfde verhaal: zorgen doe je niet alleen. Je doet het samen, met aandacht voor elkaar. En juist daarin schuilt de waarde van de driehoek.